Wyszywanka – tradycyjna ukraińska koszula haftowana

Wyszywanka, czyli haftowana w geometryczny lub kwiatowy wzór koszulka, jest nieodłącznym elementem stroju ukraińskiego. Jej znaczenie jest znacznie głębsze niż tylko fragment odzieży. Dla wielu naszych wschodnich sąsiadów to symbol narodowy porównywalny z hymnem czy flagą. Jest noszona podczas ważnych życiowych wydarzeń, uroczystości kościelnych i państwowych, a obecnie także często na co dzień, by podkreślić przywiązanie do swojego kraju.

Czym jest wyszywanka?

Wyszywanka jest prostą koszulą, którą w przeszłości wykonywano z samodziałowego płótna powstającego w domowym warsztacie tkackim. Najbardziej tradycyjne z nich mają poszerzane rękawy, są też prosto wykończone pod szyją, bez ozdób, falbanek czy kołnierzyków. Dziś jednak panuje w tym zakresie większa dowolność i można znaleźć na przykład wyszywanki z kołnierzykiem.
Koszule z haftem pojawiają się w strojach narodów słowiańskich zamieszkujących Europę Środkową i Wschodnią w czasach średniowiecza. Była to odzież noszona przez niższe warstwy społeczne, głównie chłopów. Przetrwały one najmocniej i w najbardziej tradycyjnej formie na terenach Ukrainy i Białorusi. W Polsce wyszywanki są elementem strojów ludowych w okolicach Hrubieszowa, Biłgoraja i Tomaszowa Lubelskiego.
Wyszywanka jest ozdobiona haftem krzyżykowym. Różni się on zarówno motywami, jak i kolorystyką zależnie od tego, w jakim regionie jest wykonywany. Najbardziej rozpowszechniony jest ten czerwony, uzupełniony czasem czarnymi elementami, ale obecnie można też zobaczyć hafty niebieskie, niebiesko-żółte czy wykorzystujące szerszą gamę kolorystyczną np. kolory czerwony, zielony, czarny w obrębie jednego motywu.

Symbolika wyszywanki

Dla Ukraińców wyszywanka nie jest tylko zwyczajną koszulą. To symbol narodowy, który jest stawiany czasem nawet na równi z hymnem czy flagą. W przeszłości koszule z haftem zakładano na najważniejsze uroczystości rodzinne, wydarzenia życiowe, a także podczas świąt kościelnych. Wyszywanka musiała się znaleźć w wianie panny młodej. Otrzymywało je też nowo narodzone dziecko, a przyszła matka wyszywała taką koszulę w okresie ciąży.
Nie mogło się odbyć bez wyszywanki żadne tradycyjne wesele. Odpusty i inne uroczystości kościelne, szczególnie na ukraińskich wsiach to do dziś prawdziwy festiwal kolorów i wzorów koszul. Noszą je z dumą niemal wszyscy uczestnicy takich uroczystości.
Wyszywanka jest tak ważna, że doczekała się nawet swojego oficjalnego święta. Przypada ono zawsze w trzeci czwartek maja. Wtedy Ukraińcy zakładają tradycyjną koszulę i idą w niej do pracy, szkoły, na uczelnię, spotkania – wszędzie tam, gdzie muszą być tego dnia. W koszuli z haftem występują też w tym dniu politycy, dziennikarze w mediach czy inne osoby publiczne.

Jak nosić wyszywankę

Mogłoby się wydawać, że koszula pochodząca ze stroju ludowego nie przyjmie się w dzisiejszej modzie. Nic bardziej mylnego. Wyszywanki noszone są dziś przez Ukraińców jako element ubioru zestawiany z całkiem współczesnymi dodatkami. Jest noszona do dżinsów, nowoczesnych spódnic, a mężczyźni noszą ją np. do garniturów. Komponuje się z nimi bardzo dobrze, co pokazuje, że nie trzeba od razu zakładać pełnego stroju ludowego, by nosić tradycyjną wyszywankę.